Türklerin dünyasına konuk olduğumuz serimizde bu haftaki durağımız Nogay Türkleri.Nogay neresi? Nogay Türkleri kimdir? Nogay adı nereden geliyor? Nogaylar nerede yaşar? Nogaylar hangi dili konuşur? Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Dilek Ergönenç, detayları TRT Haber'den Ayşe Şimşek'e anlattı.Kuzey Kafkasya’da yaşayan Nogay Türkleri Kıpçak grubuna bağlı bir Türk topluluğu. Nogaylar isimlerini Altın Ordu Şehzadesi Nogay Han'dan aldı. Nogay Türkleri Karadeniz’in kuzey kısımlarında, Deşt-i Kıpçak olarak bilinen coğrafyada karşımıza çıkıyor. 15.-16. yüzyıllarda Altın Ordu, Kırım ve Kazan Hanlıkları içinde yaşayan Kazaklar gibi birçok konar göçer Türk boyunun adı, genel olarak ‘Nogaylı’ oldu. Nogayların, konar-göçer hayat tarzını benimsemiş bir Türk topluluğu olduğunu, asıl anavatanlarının İdil ırmağının doğusunda Yayık ve Emba ırmakları civarları olduğunu belirten Prof. Dr. Dilek Ergönenç, Kafkasya ve çevresindeki topraklara Ruslar tarafından getirilip yerleştirilmeleri 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişen bazı siyasi olaylar sonucunda olduğu bilgisini verdi.
konuşuyor Nogay Türkçesinin en yakın olduğu lehçeler Kazakça ve Karakalpakça.19. yüzyılın ortalarında Nogay nüfusundan önemli bir kesimin Türkiye’ye göç etmesi bile
Nogaycaya itibarını kaybettirmemiş, ancak Nogayca, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde, yani Rus ihtilali
sonrası Stavropol Türkmenleri hariç, diğer halkların ikinci dili olma özelliğini yitirerek, Dağıstan ve
çevresinde Kumukçanın, bozkırda ise Tatarcanın etkisine girdi. [19. yy.’dan bir Nogay kızı (Kuban Nogayları) | Fotoğraf: Prof. Dr. Dilek Ergönenç]Prof. Dr. Dilek Ergönenç, Nogay Türkçesinin tehlikedeki Türk lehçelerinden biri olduğunun ve UNESCO'nun tehlikedeki Türk lehçelerinden saydığının altını çizdi.1771 yılında Nogaylara yapılan kıyımdan sonra sağ kalanlar Kuban ve Kama boyuna gitmiş ve
bir kısmı da Osmanlı topraklarına göç etti. Tuna boyunda olan Nogayların ise büyük
çoğunluğunun Eskişehir ve çevresine yerleştiği biliniyor.
zor olması, verimli arazilerin ele geçirilmesi Rus hakimiyetinin sağlamlaştırılması gibi nedenlerden
dolayı göçe teşvik etmiştir. Kuban ve Stavropol bölgesindeki Nogaylar Osmanlı topraklarına,
Anadolu’ya, göç etmeye başladı. Bu göçler Çukurova, Ankara, Konya, Kırşehir ve Sivas gibi
bölgelere kitleler halinde başlayıp ufak ufak devam etti.
devam ettiriyor.Önce Kırım’a, oradan da Türkiye’ye göç edenlerin yanı sıra Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti, Dağıstan, Çeçenistan ve Astrahan gibi bölgelerde ve Romanya, Macaristan, Bulgaristan, Litvanya, Kazakistan ve Kırgızistan'da gruplar halinde yaşamaktadırlar.29 Rusya sınırları içinde ise 2010 nüfus sayımınca yaklaşık 103 bin Nogay Türkü yaşıyor. Ankara'da Şeker ve Akin köyü; Konya'da Kıkkuyu ve Seyiahmetli köyü, Adana'da, Gaziantep'te, Afyonda yine Nogay köyleri bulunuyor.
Nogay'ın anlamı "kurt"
Prof. Dr. Ergönenç, Nogay kelimesinin anlamının "kurt" olduğunu vurguluyor: "Bize göre ise ‘Nogay’ kelimesi Nogay Türklerine kavim adı olarak geçtiğinde anlam kaymasına uğramış. Nogay’ın anlamı kurt olmalıdır. Nogay Türklerini şu an temsil eden bayrakta ‘kanatlı bir kurt’ sembolü yer alıyor. Bayrak, bir milletin veya kavmin en önemli sembollerinden biri. Bu bayrak her ne kadar Sovyetler Birliği’nin yıkılmasından sonra Nogay Türklerini temsil etmeye başlasa da, bayrakta böyle bir figürün yer almış olması herhslde tesadüf değildir."Nogay Türkleri etnik ve kültürel açıdan ‘Kafkasya halkları’ndan ayrılıyor
Nogay Türkleri bugün en yoğun olarak Kuzey Kafkasya’da ve Dağıstan’da yaşadıkları için her ne kadar Kafkasya halklarından biri olarak görülseler de etnik ve kültürel açıdan ‘Kafkasya halkları’ndan ayrılıyor.2 bin 500 yıldır bir arada yaşayan Kafkas halkları arasında, son birkaç yüzyıl içinde etirilip yerleştirilen Stavropol Türkmenleri, Ruslar, Rus Kazakları, Ermeni ve Rum kolonileri ile Nogay Türkleri de bulunuyor.Nogay Türkçesi tehlikedeki Türk lehçelerinden biri
Nogaylar, Türkçenin Kıpçak grubuna bağlı, Aral-Hazar grubu Türk lehçelerinden birinikonuşuyor Nogay Türkçesinin en yakın olduğu lehçeler Kazakça ve Karakalpakça.19. yüzyılın ortalarında Nogay nüfusundan önemli bir kesimin Türkiye’ye göç etmesi bile
Nogaycaya itibarını kaybettirmemiş, ancak Nogayca, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde, yani Rus ihtilali
sonrası Stavropol Türkmenleri hariç, diğer halkların ikinci dili olma özelliğini yitirerek, Dağıstan ve
çevresinde Kumukçanın, bozkırda ise Tatarcanın etkisine girdi. [19. yy.’dan bir Nogay kızı (Kuban Nogayları) | Fotoğraf: Prof. Dr. Dilek Ergönenç]Prof. Dr. Dilek Ergönenç, Nogay Türkçesinin tehlikedeki Türk lehçelerinden biri olduğunun ve UNESCO'nun tehlikedeki Türk lehçelerinden saydığının altını çizdi.1771 yılında Nogaylara yapılan kıyımdan sonra sağ kalanlar Kuban ve Kama boyuna gitmiş ve
bir kısmı da Osmanlı topraklarına göç etti. Tuna boyunda olan Nogayların ise büyük
çoğunluğunun Eskişehir ve çevresine yerleştiği biliniyor.
Nogay Kasabı: Rus General Aleksandr Suvorov
Nogaylar, beyler arasındaki mücadeleler, ayrılıklar, açlık, göç ve katliamlar gibi pek çok sosyal ve siyasi zorluklara maruz kaldı.19 Nisan 1783’te Kırım’ın ilk işgalinden sonra Rus Çarlığı, Osmanlı Devleti ve Kırım’a karşı kullanmayı amaçladığı Nogay Türklerini sürgüne zorladı. Nogaylar bu sürgüne dirense de "Nogay Kasabı" olarak hatırlanan Rus General Aleksandr Suvorov’un emriyle yüz binlercesi katledildi.19. yüzyılda Kafkasya’da iyice güçlü hâle gelen Rus Çarlığı, Nogayları denetiminzor olması, verimli arazilerin ele geçirilmesi Rus hakimiyetinin sağlamlaştırılması gibi nedenlerden
dolayı göçe teşvik etmiştir. Kuban ve Stavropol bölgesindeki Nogaylar Osmanlı topraklarına,
Anadolu’ya, göç etmeye başladı. Bu göçler Çukurova, Ankara, Konya, Kırşehir ve Sivas gibi
bölgelere kitleler halinde başlayıp ufak ufak devam etti.
Ankara, Konya, Adana, Gaziantep... Türkiye'de pek çok Nogay köyü var
Günümüzde ise Nogaylar varlıklarını farklı coğrafyalarda, farklı devlet sınırları içerisindedevam ettiriyor.Önce Kırım’a, oradan da Türkiye’ye göç edenlerin yanı sıra Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti, Dağıstan, Çeçenistan ve Astrahan gibi bölgelerde ve Romanya, Macaristan, Bulgaristan, Litvanya, Kazakistan ve Kırgızistan'da gruplar halinde yaşamaktadırlar.29 Rusya sınırları içinde ise 2010 nüfus sayımınca yaklaşık 103 bin Nogay Türkü yaşıyor. Ankara'da Şeker ve Akin köyü; Konya'da Kıkkuyu ve Seyiahmetli köyü, Adana'da, Gaziantep'te, Afyonda yine Nogay köyleri bulunuyor.
